Voel je je weleens volledig overweldigd door je emoties? Ik had het laatst in de auto, op de terugweg van een ingewikkelde afspraak. Mijn hoofd tolde, en in mijn buik gierden de spanningen na. De gedachte ‘Ik ben zo gestrest!’ bleef maar rondcirkelen. Ik voelde me compleet gevangen in mijn gevoel.
En toen deed ik iets wat onbeduidend leek, maar een groot effect had. Ik zei hardop tegen mezelf: ‘Nee. Ik bén niet gestrest, er ís stress.’
Het was alsof ik hiermee een stap opzij zette en naast mezelf ging staan. De stress was er nog steeds, maar ik werd er niet langer door opgeslokt.
Waarom dit werkt
Wat ik hiermee (onbewust) deed, was de emotie objectiveren. Het idee is simpel: je hébt gevoelens, je bént ze niet. Je erkent dat de emotie er is, je probeert deze niet weg te duwen, maar je koppelt de emotie los van jezelf. Je verandert de emotie niet, maar wel je relatie tot die emotie.
Het is heel eenvoudig
In plaats van te denken: Ik ben zenuwachtig, zeg je: Er zijn zenuwen. In plaats van: Ik ben zó ontzettend boos, wordt het: Er is boosheid. En in plaats van je volledig te verliezen in ontevredenheid, stel je vast: Er is ontevredenheid.
Op die manier stap je een eindje bij de emotie vandaan. En precies daardoor ontstaat ademruimte: je wordt waarnemer in plaats van gevangene.
De wetenschap achter dit idee
In de psychologie heeft dit principe een naam: zelf-als-context. Of meer populair-wetenschappelijk: de-identificatie. Binnen het kader van mindfulness spreekt men vaak over: waarnemend zelf. Het gaat hierbij om het perspectief dat je inneemt: je observeert je emoties zonder ermee samen te vallen.
Wat gebeurt er in je lichaam?
Neurowetenschappelijk gezien is het objectiveren van je emoties een slimme zet. Neuroanatomist Jill Bolte Taylor beschrijft dat een eerste emotionele reactie in je lichaam gemiddeld ongeveer anderhalve minuut duurt. Iets raakt je, en je lijf reageert meteen: je ademhaling verandert, je schouders spannen zich aan, je hartslag gaat omhoog. Dat gebeurt automatisch, je kiest daar niet voor.
Hoe gedachten de emotie verlengen
Na die anderhalve minuut is het lichaam in principe alweer klaar met reageren. Wat vaak blijft hangen, zijn onze gedachten. We denken terug aan wat er gebeurde, we analyseren het, we herhalen het gesprek in ons hoofd. En zonder dat we het doorhebben, herstarten we het emotionele proces steeds opnieuw. Door je emoties wat meer te objectiveren, voorkom je deze emotionele spiraal.
De duif op je pad
Het objectiveren van emoties is een vaardigheid die je jezelf kunt aanleren. Beschouw je emoties eens als een duif die bij je voeten landt om een kruimeltje brood op te pikken. Je ziet de vogel, je erkent dat hij er is, maar je weet ook: dadelijk vliegt hij weer weg. De duif staat los van jou.
Precies zo werken emoties ook. Emoties zijn altijd in beweging; ze komen en ze gaan. Zelfs de meest intense emotie is een tijdelijke ervaring, geen eindstation. Het gevoel trekt voorbij, terwijl jij als waarnemer dezelfde blijft.
Probeer het eens uit
Zolang je samenvalt met een emotie, word je erdoor opgeslokt. Zodra je begint met objectief waarnemen, sta je naast je gevoel in plaats van er middenin. Met als gevolg dat je zenuwstelsel rustiger wordt en jij je vrijheid terugkrijgt.
Dus de volgende keer dat er verdriet, ergernis of angst in je opkomt… sta bewust even stil en zeg tegen jezelf: Er is verdriet. Er is ergernis. Er is angst.
De emotie is er even, maar ze vliegt ook weer weg. En jij? Jij blijft gewoon jij.